Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang nhầm lẫn giữa "mass balance" và "đối soát khối lượng" khi chuẩn bị hồ sơ tuân thủ EUDR. Đây là hai khái niệm khác nhau về bản chất, và hiểu sai có thể khiến lô hàng bị từ chối nhập khẩu vào thị trường EU.
Mass balance (cân bằng khối lượng) là phương pháp kế toán chuỗi cung ứng, cho phép trộn lẫn nguyên liệu tuân thủ và chưa tuân thủ, miễn là tổng khối lượng đầu vào hợp lệ bằng hoặc lớn hơn khối lượng đầu ra được gán nhãn "tuân thủ". Phương pháp này phổ biến trong chứng chỉ FSC hoặc RSPO nhưng EUDR không chấp nhận mass balance như một phương thức truy xuất đủ điều kiện.
EUDR yêu cầu truy xuất vật lý đến từng lô thửa (physical traceability), tức là hàng hóa thực tế phải liên kết trực tiếp với tọa độ GPS của vùng trồng không phá rừng. Đây gần với mô hình "segregation" (phân tách hoàn toàn), nơi sản phẩm tuân thủ được giữ riêng biệt xuyên suốt chuỗi cung ứng, không cho phép pha trộn số liệu trên giấy tờ.
Đối soát khối lượng trong ngữ cảnh EUDR là việc kiểm tra xem tổng sản lượng khai báo có khớp với diện tích, năng suất thực tế của vùng trồng được ghi nhận không. Đây là bước xác minh nội bộ bắt buộc, không phải phương pháp thay thế cho truy xuất vật lý. HTX cần lưu nhật ký canh tác điện tử đầy đủ để đối soát này có giá trị pháp lý.
Rủi ro phổ biến nhất là doanh nghiệp tổng hợp sản lượng từ nhiều nông hộ, rồi "bù trừ" diện tích trên hệ thống mà không có hồ sơ riêng cho từng lô. Cách làm này vi phạm nguyên tắc segregation của EUDR và có thể bị cơ quan thẩm quyền EU từ chối due diligence statement.
Để tuân thủ đúng, doanh nghiệp và HTX nên triển khai phần mềm nhật ký canh tác gắn tọa độ lô thửa, đảm bảo đối soát khối lượng theo từng mã vùng trồng độc lập. Lưu ý rằng các hướng dẫn kỹ thuật chi tiết của EUDR vẫn đang được EU cập nhật; hãy theo dõi thông báo chính thức từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam để nắm mốc thời gian áp dụng mới nhất.