TCVN 11041 là bộ tiêu chuẩn quốc gia về nông nghiệp hữu cơ do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành, gồm nhiều phần áp dụng cho trồng trọt, chăn nuôi và chế biến. Đây là căn cứ pháp lý để nông hộ, HTX được cấp chứng nhận hữu cơ trong nước và hỗ trợ xuất khẩu organic. Người đọc nên kiểm tra phiên bản mới nhất của tiêu chuẩn này vì có thể được cập nhật theo thời gian.
Bước đầu tiên là đánh giá hiện trạng vùng đất. Nông hộ cần xác định lịch sử sử dụng hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật và phân bón tổng hợp trong ít nhất 3 năm gần nhất. Nếu đất từng dùng hóa chất, cần trải qua giai đoạn chuyển đổi hữu cơ bắt buộc trước khi được cấp chứng nhận.
Giai đoạn chuyển đổi hữu cơ thường kéo dài từ 12 đến 36 tháng tùy loại cây trồng và lịch sử thửa đất, theo quy định của TCVN 11041. Trong thời gian này, toàn bộ vật tư đầu vào như phân bón, thuốc trừ sâu phải thuộc danh mục được phép của tiêu chuẩn. Đây là giai đoạn khó nhất vì sản phẩm chưa được gắn nhãn hữu cơ nhưng chi phí sản xuất đã thay đổi.
Việc ghi nhật ký canh tác điện tử trong suốt quá trình chuyển đổi là yêu cầu bắt buộc để phục vụ kiểm tra, đánh giá và truy xuất nguồn gốc. Nền tảng như nhatkycanhtac.com giúp nông hộ lưu đủ hồ sơ về giống, phân bón, thu hoạch theo đúng yêu cầu của tổ chức chứng nhận. Hồ sơ đầy đủ giúp rút ngắn đáng kể thời gian thẩm định.
Sau khi hoàn thành giai đoạn chuyển đổi, nông hộ nộp hồ sơ lên tổ chức chứng nhận được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận. Chuyên gia sẽ kiểm tra thực địa, đối chiếu nhật ký và lấy mẫu phân tích đất, sản phẩm. Chứng nhận có giá trị thời hạn nhất định và phải tái đánh giá định kỳ, người sản xuất cần xác nhận thời hạn cụ thể với tổ chức chứng nhận.
HTX và doanh nghiệp nên xây dựng vùng nguyên liệu hữu cơ theo nhóm để chia sẻ chi phí chứng nhận và dễ dàng đáp ứng sản lượng xuất khẩu. Liên kết với đơn vị thu mua cam kết giá hữu cơ ngay từ giai đoạn chuyển đổi sẽ giảm rủi ro tài chính cho nông hộ. Đây cũng là điều kiện để tiếp cận các chương trình hỗ trợ của nhà nước về nông nghiệp hữu cơ.